Er zijn weinig landen waar de reis zelf net zo indrukwekkend is als de aankomst. Schotland is er zo een. Wie kiest voor treinreizen door Schotland, ziet het land traag veranderen achter het raam: van grijze stadssilhouetten naar glooiende heuvels, van stille lochs naar een ruige kust met eilanden in de verte. Geen files, geen gepuzzel met een huurauto aan de verkeerde kant van de weg, gewoon achteroverleunen terwijl de rails je dieper het noorden in trekken.
Het mooie is dat je in Schotland niet hoeft te kiezen tussen comfort en avontuur. De treinen rijden langs plekken waar een auto niet eens komt, en tegelijk stap je ’s avonds gewoon uit bij een hotel op loopafstand van het station. Voor wie graag reist zonder te vliegen, is het bijna een ideale combinatie.
Van IJmuiden naar Schotland zonder vliegen
De reis begint eigenlijk al op de Noordzee. Vanuit IJmuiden vaart de nachtboot van DFDS naar Newcastle, met vertrek aan het eind van de middag en aankomst de volgende ochtend. Je slaapt in een eigen hut, eet aan boord en wordt wakker aan de Engelse kust, klaar om verder te reizen. Vanuit Newcastle brengt de trein je in ongeveer anderhalf tot twee uur naar Edinburgh, waar de Schotse rondreis echt van start gaat.
Het grote voordeel van deze route is de rust. Je hoeft niet vroeg naar een vliegveld, geen bagage af te geven, geen twee uur voor vertrek in te checken. In plaats daarvan schuift het landschap langs terwijl je koffie drinkt. Reisorganisaties regelen tegenwoordig de hele keten voor je, van de veerboot en de hut tot de aansluitende treintickets en de hotels. Zo hoef je zelf alleen nog maar in te stappen en te genieten van wat komt.
De West Highland Line, misschien wel de mooiste rit van Europa
Sommige spoorlijnen brengen je naar de bezienswaardigheid. In Schotland is de spoorlijn vaak zelf de bezienswaardigheid. De West Highland Line tussen Glasgow en Mallaig staat al jaren in ieder lijstje van mooiste treinroutes ter wereld, en wie er een keer heeft gereden, snapt precies waarom.
Vanaf Glasgow klimt de trein langs de oevers van Loch Lomond, steekt het uitgestrekte Rannoch Moor over en rolt daarna over het beroemde Glenfinnan-viaduct, de gebogen spoorbrug die miljoenen mensen kennen uit de Harry Potter-films. Aan het eind wacht Mallaig, een vissersplaats aan de westkust met zicht op de Isle of Skye. Onderweg wisselen bergen, watervallen en verlaten stationnetjes elkaar af in een tempo dat precies goed voelt. Veel reizigers rijden dit traject vanuit Fort William in twee etappes, zodat er tijd overblijft om af en toe uit te stappen en rond te lopen. Neem je camera mee, want de ramen bieden hier het ene plaatje na het andere.
De Hooglanden vanuit het treinraam
Zodra de trein Glasgow of Edinburgh achter zich laat, verandert de sfeer. De Hooglanden zijn ruig, leeg en groen, met bergketens die abrupt uit de vlakte oprijzen en lochs die spiegelglad tussen de heuvels liggen. Op de lijn tussen Edinburgh en Inverness rijd je langs de rand van het Cairngorms National Park, het grootste natuurgebied van het Verenigd Koninkrijk, waar je met een beetje geluk herten ziet grazen vlak bij het spoor.
Wat het reizen per trein hier zo prettig maakt, is dat je alle aandacht kunt richten op het uitzicht. Je hoeft niet op de weg te letten of naar een parkeerplek te zoeken. Ondertussen zie je hoe het licht over de heuvels beweegt, hoe wolken laag boven de bergen drijven en hoe een enkel wit huisje opduikt in een verder lege vallei. Regen hoort erbij, maar juist dan hebben de Hooglanden iets betoverends, met mist die om de toppen hangt. Trek stevige schoenen aan voor de wandelingen bij de haltes, dan haal je er nog meer uit.
Edinburgh en Glasgow: twee steden, twee sferen
Een Schotse treinreis begint of eindigt bijna altijd in een stad, en het toeval wil dat de twee grootste totaal verschillend zijn. Edinburgh is de historische, met een oude binnenstad die tegen een heuvel op kruipt richting het kasteel op de rots. Je loopt er over de Royal Mile, duikt smalle steegjes in en klimt Calton Hill op voor het klassieke uitzicht over de daken en de zee. Vooral in augustus, tijdens het festivalseizoen, bruist de stad van de straatoptredens.
Glasgow voelt heel anders: rauwer, jonger, met een muziekscene die tot ver buiten Schotland bekendstaat. De stad heeft prachtige Victoriaanse architectuur, goede musea die vaak gratis toegankelijk zijn en een uitgaansleven dat ’s avonds pas echt op gang komt. Tussen beide steden rijden de treinen zo vaak dat je ze makkelijk allebei meepakt. Wie van geschiedenis en sfeer houdt, voelt zich thuis in Edinburgh. Zoek je energie en een goede avond uit, dan is Glasgow je stad. Samen geven ze een compleet beeld van hoe veelzijdig Schotland eigenlijk is.
Zo plan je jouw Schotse treinreis
De beste tijd om te gaan loopt van mei tot en met september, met lange dagen en de meeste kans op droog weer. Juni en juli zijn het drukst en het duurst, terwijl mei en september vaak net zo mooi zijn maar rustiger aanvoelen. Reis je liever zonder drukte en let je op de kosten, dan zijn ook maart, april en oktober het overwegen waard, al wisselt het weer dan sterker.
Denk voor vertrek aan de digitale reistoestemming. Sinds april 2025 hebben Nederlandse en Belgische reizigers een ETA nodig, een Electronic Travel Authorisation die je vooraf via de officiële UK ETA-app regelt. Doe dit een paar dagen van tevoren, dan is het op tijd rond. Pak verder kleding in laagjes, want het weer draait in Schotland soms binnen een uur, en houd altijd een regenjas bij de hand. Boek je via een gespecialiseerde reisorganisatie, dan zitten de boot, de treinen en de hotels al in één pakket, zodat je onderweg nergens omkijken naar hebt. Het enige wat je dan nog hoeft te doen, is instappen en het land aan je voorbij laten trekken.